Sadece Konyalı çocukların bildiği ve yaşadığı bir heyecandır ‘şivlilik’. Hicri takvime göre recep ayının ilk perşembesi gerçekleşen şivlilik çocuklara yönelik bir eğlence ve gelenektir.
Bu yazımızda şivlilik nedir, şivlilikte neler yapılır? Sorularına cevap bulacaksınız.
Şivlilik Nedir Nereden Gelir?
Konya’da üç ayların başlangıcı hicri takvime göre recep ayının ilk perşembesini cuma ya bağlayan Regaip Kandili öncesinde fener alayı kutlamalarıyla başlar. Kandil sabahında ise çocuklar şivlilik toplarlar. Bu gelenek Sultan II. Selim Dönemi’nden beri (1566-1574) devam etmekte.
Şivlilikten önceki gece çocuklar mahallelerinde ateşler yakar, ellerinde fenerlerle sokakları gezerler. Buna fener alayı denir. Çocuklar yakılan ateşin üzerinden atlar, biraz daha küçük olanlar içinde çeşitli şekil ve renklerde fenerlerle etrafta dolaşırlar. O akşam yakılan ateşlerin dumanıyla Konya’nın havası değişir. Ateş başında vakit geçirenlerin üstü başı is kokar. Gecenin ilerleyen saatlerinde, ertesi gün sabah erken saatlerde başlayacak şivliliğin heyecanıyla herkes evine döner.
Şivlilik neredeyse günün ilk ışıklarıyla çocukların ellerinde bez torbalar ya da poşetlerle sokağa fırlamalarıyla başlar. Çocuklar kapı kapı dolaşıp kendileri için hazırlanmış şeker, çikolata, kuruyemişi toplamaya başlarlar. O gün sabahçı olarak okula giden çocuklar okullarına gitmezler. Çünkü şivlilik toplama işi öğleye kadar bitmiş olur.
Asırlardır süren bu gelenekte çocuklara verilen hediyelerde sürekli değişmiş. Bundan 20 yıl önce bulgur, kırık leblebi, kavrulmuş bulgur, bişi gibi yiyecekler verilirken, bugün çikolata, oyuncak, sakız ve abur cuburlar dağıtılıyor.
Çocuklar şivlilik toplarken bazı tekerlemelerde söylerler.
Şivli şivli şişirdi,
Erken kalkan pişirdi,
İki çörek bir börek,
Bize şivlilik gerek. Şivliliiiiiiiik
Şivli şivli şişirmiş,
Erken kalkan pişirmiş,
İki çörek bir börek,
Bize bir namazlık gerek. Şivliliiik
“Şivlilik veren ablamın başı sağ olsun vermeyen ablamın başı kel olsun” gibi tekerlemeler çocuklar tarafından söylenir, böylece şivlilik toplamak daha eğlenceli hale gelir.
Daha büyük çocuklar tekerleme yerine “Kandiliniz mübarek olsun” “İlk namazınız mübarek olsun” diyerek dolaşır ve ev sahibinin üç aylarını kutlarlar.
Şivlilik isminin nereden geldiği kaynaklarda farklı şekillerde belirtilmiş. En yaygın olan iki rivayeti aktaralım. Ebu Bekir Muhammed Şib’li adlı bir Sufi Peygamber Efendimiz (SAV)’in ana rahmine düşmesinden mutluluk duyar ve kapıları çalıp (Şibi-i) diye müjde verir, çaldığı kapılardaki insanlarında ona hediye vermesi üzerine onun kullandığı kelimenin sonradan şivlilik olarak söylenegelmesi ile bu ismi aldığı rivayet olunur.
Konya halkı için şivlilik Hz. Peygambere duyulan muhabbet ve hicri takvime göre üç ayların başlangıcını temsil eder. (Recep, Şaban, Ramazan) Türkiye’de sadece Konya halkı asırlardır çocuklar için yapılan bu geleneğe sahip çıkarak devam ettirmiştir.
Nihayetinde toplanan tüm bu şivlilikler paylaşılarak yenir. Şivlilik paylaşmanın, Konyalıların çocuk sevgisini Peygamber Efendimize duyulan sevgiyle harmanlamasının, mutlu olmanın ve mutlu etmenin adıdır.
